مشکلات تقویم قمری

اما نکته مهم اینکه با گسترش قلمرو اسلام و درآمدن اقوام مختلف تحت تبعیت دولت اسلامی و نیز پیچیده شدن امور دولتی و دیوانی، اندک اندک مسلمانان و دولتمردان اسلامی با مشکلاتی روبرو شدند. زیرا تقویم ساده قمری، دیگر جوابگوی گستردگی و پیچیدگی امور مالی و دیوانی آنان نبود. به عنوان مثال؛ گاه به دلیل آنکه در طول یک سال شمسی، شاهد آغاز دو سال قمری بودند، میان مأموران حکومتی و کشاورزان بر سر پرداخت مالیات زراعی اختلاف بروز می کرد؛ مأموران در یک سال دو بار مالیات طلب می کردند و کشاورزان که تنها یک بار محصول برداشت کرده بودند، قادر به پرداخت مالیات مجدد نبودند. ظاهرا همین، یکی از دلایلی بود که در سده ۵ ق و در دوره جلال الدین ملکشاه سلجوقی، گروهی از منجمان از جمله خیام نیشابوری، تقویم شمسی را بر اساس مبدأ هجرت پیامبر(ص) تنظیم کردند و تقویم جلالی را ترتیب دادند که تقویم رسمی ما هم اکنون نیز همین تقویم جلالی است. از آن پس حداقل در ایران این دو تقویم رواج داشته است. به عنوان مثال افضل الدین کرمانی در کتاب عقد العلی للموقف الاعلی بعضی حوادث را بر اساس تقویم هلالی (قمری) و بعضی دیگر را بر اساس تقویم خراجی (شمسی) ثبت کرده است. اما از مشکلات کشاورزان و دولتمردان که بگذریم، باید به مشکلات مورخان در این خصوص نیز اشاره کنیم: واقعیت این است که تقویم قمری برای ثبت حوادث تاریخی بسی نامطمئن و آسیب پذیر است و این عمدتا ناشی از روش تعیین آغاز سال و ماه در این تقویم است که متکی است به رویت هلال ماه. بروزاین مشکل حداقل در آغاز و پایان ماه رمضان برای همگان آشکار می گردد. به عنوان نمونه گاه میان آغاز یا پایان این ماه در دو کشور اسلامی، دو روز تفاوت وجود دارد. بر این اساس، چگونه می توان تاریخهایی را که در باره وقایع، در کتب مختلف تاریخی (که در نقاط مختلف دنیای اسلام نوشته شده اند)، ثبت شده، با هم تطبیق داد؟ اینچنین، محققان تاریخ اسلام، باید به عدم قطعیت این تاریخ ها (حداقل روز و ماه آنها) توجه لازم را نشان دهند. تقویم قمری البته تقویم دینی و مذهبی ماست و هیچ گریزی از کاربرد و استفاده از آن نیست، دلیل آن نیز اینکه چه در ایران که تقویم هجری شمسی رسمی است و چه در بسیاری کشورهای عربی که از تقویم میلادی استفاده می کنند، این تقویم همچنان رایج و برقرار است. بنابراین آنچه باید به آن توجه کرد، تنها عدم قطعیت تاریخ حوادث در منابع تاریخ اسلام و کوشش بیشتر پژوهشگران در تطبیق  و مقایسه آنهاست

/ 1 نظر / 14 بازدید
حسین رهبریان

سلام . به نظر شما نوشته های دکتر شریعتی تا چه اندازه علمی است .