آمار و ارقام در گزارش های تاریخی

 مثلا برخی تاریخنگاران، شمار همراهان حضرت موسی را در بیابان سینا ۶۰۰هزار نفر ذکر کرده اند، یا اینکه شمار سپاهیان رومی و متحدان عربشان در نبرد موته را ۲۰۰ هزار تن دانسته اند. در تاریخ اسلام یکی از نخستین کسانی که به نقد چنین آمار و ارقامی پرداخته، ابن خلدون است. به عنوان مثال، وی در نقد آمار همراهان حضرت موسی، استدلال می کند که آب و غذای این جمعیت عظیم در آن بیابان چگونه تأمین می شده است؟ با وجود این، این قبیل گزافه گویی ها هیچ گاه از روایت های تاریخ رخت برنبسته اند و همچنان تا به امروز با انگیزه های مختلف ادامه دارند، و این را می توان یکی از بزرگترین آفات تاریخ نگاری در گذشته و حال و بخصوص تاریخ نگاری های رسمی دانست. در دنیای جدید، علاوه بر مورخان، رسانه ها نیز به ثبت گزارش های تاریخی مشغول اند و متأسفانه کارنامه آنان در دست کاری آمار و ارقام بسیار سیاه تر از مورخان و کتاب های رسمی تاریخ است. در این میان، رادیو و تلویزیون نقشی خاص دارند. به عنوان مثال، مدتی پیش یکی از شبکه های تلویزیونی خبری را منتشر کرد مبنی بر اینکه در کشور بحرین صدها هزار تن از پیروان فرقه ای خاص در تظاهراتی سیاسی – مذهبی شرکت کرده اند. روشن است که در این آمار مبالغه و بزرگ نمایی صورت گرفته است. به این دلیل که اولا بر اساس آمار رسمی، کل جمعیت بحرین کمتر از۵۰۰هزار نفر است. دوم اینکه نصف این جمعیت را زنان تشکیل می دهند که معمولا در کشورهای عربی،  در چنین مراسم و برنامه هایی مشارکت نمی کنند. سوم اینکه حداقل بین ۲۰ تا ۳۰ درصد جمعیت مردان این کشور را نیز همانند همه کشورهای دیگر، کودکان تشکیل می دهند که طبیعتا در چنین مراسمی حضور ندارند و سرانجام آخرین دلیل که می توان در اثبات نادرستی این آمار ارائه کرد این است که جمعیت قابل توجهی از مردم بحرین پیرو آن مذهب خاص نیستند. بر این اساس تردیدی باقی نمی ماند که امکان ندارد در این کشور، صدها هزار تن از پیروان مذهبی خاص در چنین مراسمی حاضر شوند. به نمونه دیگری  نیز اشاره می کنم: همین چند شب پیش، مورخی در تلویزیون ادعا می کرد که جمعیت شهر اصفهان در اواسط دوره قاجار ۶۰۰هزار نفر بوده است. برای روشن شدن نادرستی این آمار، کافی است تنها به مساحت شهر اصفهان در آن دوره توجه کنیم تا متوجه شویم که اصولا امکان ندارد در آن محدوده که تقریبا هسته مرکزی شهر فعلی اصفهان را تشکیل می دهد، جمعیتی چنین عظیم سکونت داشته باشد. آن هم در دوره ای که مساحت خانه ها گاه از چند صد متر نیز فراتر می رفته و برج و آپارتمانی نیز در کار نبوده است. حاصل کلام اینکه چون نمی توان دل به این بست که مبالغه در آمار و ارقام از اخبار تاریخی رخت بربندد، لازم است خوانندگان آثار تاریخی و نیز شنوندگان و خوانندگان اخبار رسانه ها، همواره به این قبیل آمار و ارقام با دیده تردید بنگرند.   

/ 0 نظر / 14 بازدید