باز هم در باره شریعتی

در باره این موضوع باید بگویم که رویکرد ایدئولوژیک به تاریخ یعنی به سراغ تاریخ رفتن به قصد استخراج موادی برای اثبات عقیده ای خاص. معمولا کسانی که اینگونه به تاریخ مراجعه می کنند، در بهترین شرایط ، با تاریخ برخوردی گزینشی صورت می دهند و عمدتا آن دسته روایات و اشخاص تاریخی را مد نظر قرار می دهند که برای پیشبرد پروسه آنان مفید باشند. به عنوان مثال مرحوم دکتر شریعتی از میان آن همه صحابی پیامبر، تنها ابوذر را برگزیده بود و از میان همه حوادث تاریخ اسلام، حوادث مرتبط با مذهب تشیع را و از میان همه حوادث و فرق تشیع، تنها به تشیع امامیه نظر داشت و بیش از همه چیز، از سقیفه بنی ساعده و بعضی حوادث مشابه آن سخن می گفت. من در اینجا قصد داوری کردن در باره آثار تاریخی مرحوم دکتر شریعتی را ندارم، اما معتقدم تاریخ اسلام و تشیع گسترده تر از آن است که آن را در افراد یا حوادثی خاص محدود کنیم. دکتر شریعتی از این منظر برخوردی ایدئولوژیک با تاریخ اسلام و تشیع داشت، زبان و قلم حماسی و جذاب خود را نیز در همین مسیر به کار گرفت و این نیز معمولا یکی از ویژگی های گزارش های ایدئولوژیک از تاریخ است. یکی دیگر از ویژگی های رویکرد ایدئولوژیک به تاریخ، دست زدن به تأویل وقایع تاریخی است. من گاهی چنین تأویل هایی نیز در آثار تاریخی مرحوم شریعتی دیده ام. به عنوان مثال تمامی آنچه ایشان در مقاله " زن در چشم و دل محمد" در توجیه تعدد زوجات پیامبر آورده است، تأویل هایی هستند که متکی به اسناد و منابع تاریخی نیستند بلکه اسناد و گزارش های متعدد تاریخی، خلاف آنها را اثبات می کنند. در باره رویکرد تحلیلی شریعتی به تاریخ اسلام نیز باید گفت که این روشن است که آن مرحوم با هدف نظریه پردازی به سراغ تاریخ می رفت و طبیعتا نقل تاریخ به معنی سنتی آن، در پروسه ایشان کاربرد چندانی نداشت و آنچه، هم برای او و هم برای مخاطبانش جالب و مفید بود، ارائه تحلیل هایی حتی المقدور تازه از حوادث این تاریخ بود. البته اگر این موارد را نقدی بر آثار و اندیشه های تاریخی مرحوم دکتر شریعتی تلقی کنیم، تنها وقتی قابل طرح به نظر می رسند که وی را به عنوان یک مورخ به معنی آکادمیک آن مورد تحلیل قرار دهیم (و این چیزی بود که او خود انکار می کرد)، وگرنه میراث دکتر شریعتی به عنوان یک روشنفکر و ایدئولوگ دینی باید به گونه ای دیگر و با معیارهایی متفاوت مورد بررسی قرار گیرد.    

/ 1 نظر / 12 بازدید
مهاجرنسب

سلام جناب استاد میلاد با سعادت دخت نبی اسلام بر شما و خانواده محترمتان مبارک باد. خوشحال می شوم اگر سری به نوشته های من هم بزنید