رابطه بوروکراسی و استبداد در تاریخ معاصر ایران

اگر دو نمودار کاسته شدن از خشونت دولتها در تاریخ معاصر ایران و رشد بوروکراسی جدید را با هم مقایسه کنیم، مشاهده می شود که این دو نمودار مسیری معکوس را طی کرده اند؛ به این معنی که از یک سو، خشونت به شیوه سنتی و پیشا مدرن آن از رفتار نهاد حکومت رخت بربسته و از سوی دیگر بوروکراسی اداری اوج گرفته است. شاید در وهله اول چنین تصور شود که این اتفاقی مبارک و میمون است (و واقعا نیز تا حدی چنین است) ولی  به نظر نگارنده این موضوع لایه پنهانی نیز دارد که باید به اندازه کافی به آن دقت کرد و آن اینکه در تاریخ معاصر ایران (از اواخر دوره قاجار به بعد) نهاد حکومت به معنی عام آن، با کاسته شدن از اقتدار و استبداد سنتی خود، بوروکراسی پر پیچ و خم اداری را جایگزین آن کرد. یعنی اینکه برخلاف روزگاران قدیم که مردم توسط فراشان و عمال دولتها چوب و فلک می شدند و آبرو و مال و جانشان مدام در معرض تهدید دولتیان بود تا نظم و انضباط مورد نظر حکومت همه جا اعمال گردد، در دوره های جدید این هدف با تمسک به  شیوه ای جدید و البته ملایم یعنی اعمال گسترده بوروکراسی اداری پیگری شد. بر این اساس ادارات در جامعه ما از آغاز تأسیس تاکنون بیش از آنکه با هدف و برنامه حل مشکلات مردم، فعالیت کنند، ابزار و وسیله ای برای اعمال برنامه ها و قدرت نهاد حکومت بوده اند. پیچیدگی روز بروز بوروکراسی اداری، کلافگی مردم از دست ادارات و پرهیز آنان - تا حد ممکن - از مراجعه به این مراکز و عدم اقبال دولتمردان به کوچک کردن ادارات و سپردن امور مردم به دست خود آنان، جملگی می توانند گزاره هایی در اثبات این مدعا به شمار آیند. نگارنده البته نظر خود را سخن نهایی قلمداد نمی کند و جای بحث و نظر را در این باره باز می داند و به این موضوع نیز بیشتر به عنوان سوژه ای علمی و تاریخی می نگرد نه مسأله ای سیاسی از نوع روزمره آن و ختم کلام تأکید مجدد است بر این نکته که در این بحث منظور از نهاد حکومت، دولتی خاص در دوره ای خاص نیست؛ اتفاقی که تبیین شد، در جامعه ما از اواخر دوره قاجار آغاز گردیده و همچنان ادامه دارد.

 

/ 1 نظر / 19 بازدید
دانشجویان آزادیخواه و برابری طلب دانشگاههای سراسر

از شما میخواهیم که هر جا که هستید، در مدرسه و دانشگاه، واحد های محلی دانشجویان، و یا دانش آموزان آزادیخواه و برابری طلب را تشکیل دهید و اعلام موجودیت کنید. اگر در اهداف ما شریک هستید، اگر خود را در جدال با به سیاهی و تباهی کشیدن محیط های آموزشی با ما در یک جبهه میدانید به این صف بپیوندید. با هر عقیده و مرامی که دارید خود را متعلق به دانشجویان و یا دانش آموزان آزادیخواه و برابری طلب اعلام کنید.این نام را بر خود بگذارید. همانطور که در مقابل تعرض برده داران همه بردگان شورشی اعلام کردند که ما اسپارتاکوس هستیم امروز در مقابل تعرض به آزادیخواهی همه آزادیخواهان باید اعلام کنیم که ما آزادیخواه و برابری طلب هستیم.